Vriend van de armen

De toeristen die een paar weken geleden de Romeinse basiliek van Santa Maria Maggiore binnenwandelden, moeten vreemd opgekeken hebben. Tussen de weelderige pausgraven en andere wereldberoemde monumenten, bivakkeerde een groep daklozen. Zo’n honderd mannen, vrouwen en kinderen, herkenbaar aan de vele tassen die ze bij zich hadden. De Santa Maria Maggiore is niet zomaar een kerk in Rome.  Het is een van de belangrijkste van de stad en ook nog eens een grote favoriet van paus Franciscus. Een dag nadat hij tot paus was gekozen kwam hij er bidden bij een beroemde eeuwenoude Maria icoon. Hij zocht steun voor de nieuwe levensfase waarin hij was terechtgekomen en wilde zijn pontificaat opdragen aan de Maagd, moeder van God en dus ook van alle Romeinen.

Toen de groep daklozen –oorspronkelijk afkomstig uit Marokko- begin juni hun huis werd uitgezet, aarzelden ze geen moment en trokken de basiliek in. Dit was toch de kerk van Franciscus, grote vriend van armen en daklozen en dus ook hun grote vriend? ‘Natuurlijk stonden de vorige pausen ook aan hun kant. Maar nu is er een die hun taal  spreekt’, zegt Marco Impagliazzo, voorzitter van Sant’Egidio, een christelijke lekenbeweging die in Rome vermaard is om haar hulp aan bejaarden, daklozen en zigeuners en ook in Nederland steeds meer actief wordt. ‘Deze mensen die in de marge van onze samenleving leven, staan nu in het centrum van de aandacht, omdat ze nu een belangrijk iemand hebben die naar ze luistert. Ze worden serieus genomen en voelen zich geen nummer meer.’

Onlangs bracht paus Franciscus een bezoek aan Sant’Egidio. De beweging heeft duidelijk een streepje voor bij deze paus. Niet alleen vanwege haar inzet voor de armen, maar ook vanwege haar bijdrage aan de interreligieuze dialoog en bemiddeling in internationale conflicten. Toch stonden de armen centraal bij de ontmoeting met de paus. Zichtbaar geroerd luisterde de paus naar de levensverhalen van een mensen die in de Eeuwige Stad uit de boot vallen: een bejaarde vrouw, een verstandelijke gehandicapte en illegale immigrant. Vervolgens omhelsde hij ze en beloofde hij voor ze te bidden. In zijn toespraak  beschreef Franciscus Europa als een vermoeid werelddeel, dat zijn wortels kwijt is. ‘Een moderne cultuur gebaseerd op afdanken, waar alles wat niet nodig is of wat niets produceert afgedankt wordt’. Hij noemde het een vorm van euthanasie. Impagliazzo: ‘In de niet-katholieke media van Italië is er veel meer respect gekomen voor wat de Kerk allemaal zegt. Dat is een direct gevolg van de aanwezigheid van deze paus.’In Rome  leven zo’n vier à zesduizend mensen op straat. Dat aantal neemt de afgelopen tijd sterk toe. Oorzaken zijn de economische crisis en onrust in het Midden-Oosten waardoor Italië overstroomd wordt met asielzoekers. De meeste daklozen komen uiteindelijk terecht bij een groot opvangcentrum van het bisdom Rome,  gelegen in een buitenwijk van de stad, ver weg van de marmeren monumenten en de klaterende fonteinen. Zo van de buitenkant heeft het nog het meest van een gevangenenkamp met  zijn hoge tralies en een elektronische  poort.  ‘Elke dag geven wij hier zeshonderd mensen te eten en kunnen hier zo’n tweehonderd mensen slapen’, zegt Mario Urbinati, coördinator van het opvangcentrum, die mij rondleidt. ‘Iedereen die hier aan de poort komt, wordt binnengelaten en krijgt een maaltijd. Pas dan vragen we naar iemand zijn verhaal en gaan we proberen hem te helpen.’

De mensa zit stampvol vol als wij er binnenlopen. Vandaag staat er pasta met paddenstoelen op het programma. De daklozen krijgen er een stukje brood en een flesje water bij. Achterin hangt een grote foto van Franciscus met tweeA4tjes ernaast. De bezoekers van dit centrum hebben de paus een brief geschreven. ‘Wij zullen niet ophouden te bidden voor u , net als dat we niet ophouden om de Heer te bedanken dat hij ons U gegeven heeft.’ De paus antwoordde dat hij allen in zijn hart meedroeg en vroeg ook voor hem te bidden. Urbinati hoopt dat de paus het centrum snel bezoekt.  ‘Maar ja hij heeft natuurlijk weinig tijd’, zegt hij berustend.  Hij vertelt dat zijn vrienden nooit veel interesse in zijn werk hadden, maar dat ze sinds Franciscus paus is , overlopen van interesse. ‘Paus Franciscus heeft mij de waarde van het gebed opnieuw bijgebracht. Voordat je echt contact kunt maken met je naast, moet je eerst contact met boven maken.’ 

Urbinati neemt me mee naar de mannenslaapzaal. Die is volgeboekt voor vannacht.  Een man ligt rustig op bed en leest aandachtig een woordenboek terwijl  een ander de was doet.‘Wij houden van Franciscus net zoveel als zijn voorganger. Benedictus XVI.  Die is hier geweest, dat was een ontroerend bezoek. Franciscus heeft ons laten zien hoe je echt betrokken kunt voelen bij de armen, ze bij naam te kunnen noemen. Dat is heel belangrijk. Zijn verschijning op het balkon na zijn uitverkiezing heeft alle vrijwilligers hier een enorme stimulans gegeven.  En toen hij zei dat hij vanuit de uiteinden der aarde was gekomen, hebben veel onze gasten dat herkend. Zij komen ook van ver. ‘

De daklozen van Rome moeten dus blij zijn met zo’n paus, zou je denken. Maar niet iedereen is even enthousiast. ‘Ik merk er nog niet veel van ‘, zegt Theo, een Nederlandse vrouw die al vijf jaar in Rome op straat leeft, letterlijk op de stoep van de paus. ’Het is met aalmoezen net als met de zee. Het komt en het gaat. Eb en vloed. Daar heeft zo’n paus toch helemaal geen invloed op.’

Voorzitter Impagliazzo van Sant’Egidio waakt ook voor te veel optimisme. ‘Het gaat allemaal niet zo snel.’ Toch bespeurt hij dat de geest van Franciscus nuzelfs Italiaanse politiek in zijn greep krijgt. ‘Het is een schok, een positieve schok voor de leiders van dit land. Maar of dat ook tot veranderingen in de praktijk leidt, dat zal de tijd moeten leren. Dat de regering Renzi besloten heeft om elke maand tachtig euro te geven aan mensen die het nodig hebben, komt niet direct door deze paus. Maar Franciscus heeft wel een nieuw klimaat geschapen waardoor dit soort dingen mogelijk zijn.’

Elk jaar organiseert Sant’Egidio een groot kerstdiner voor bejaarden en daklozen. ‘Vorige jaar hadden we twintig proces meer vrijwilligers die ons hielpen. Dankzij deze paus. Dat is toch een mooi?’ 

 

 

Dit artikel verscheen eerder in dagblad Trouw 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube