Katholieken als bedreigde neushoorns

Mijn dochter keek mij ernstig aan. Ze had slecht nieuws voor mij. ‘Papa, er zijn nog maar zes noordelijke witte neushoorns op aarde’, zei ze met een zacht stemmetje. Ik zei natuurlijk dat het heel erg was en dat we onmiddellijk in actie moesten komen. Misschien konden we samen een brief schrijven aan de president van China, want daar gaan al die hoornen van de vermoorde witte neushoorns heen.

Ik moest weer aan die zes bedreigde neushoorns denken, toen ik naar ‘De Hokjesman’ keek,  het tv-programma van de VPRO dat in katholieke kring de afgelopen week onderwerp van gesprek was. In ‘De Hokjesman’ gaat programmamaker Michael Schaap op zoek naar Nederlandse bevolkingsgroepen als Amelanders, doven en, daar zijn ze al, katholieken. In de aflevering over deze laatste diersoort struint Schaap door de Hollandse wildernis op zoek naar de laatste plukjes gelovigen. Mij deed het denken aan de Britse natuurfilmer David Attenborough, in zijn verbeten jacht op witte neushoorns en andere bedreigde diersoorten.

En dan lijkt de speurtocht van Schaap door het lege bisschoppelijk paleis van Haarlem al snel op de belegering door Attenborough en zijn filmploeg van een groep berggorilla’s in het oosten van Congo. Compleet met onheilspellende muziek, een gezonde dosis suspense en verse sporen, in dit geval een onderbroek van de bisschop. Uiteindelijk worden de gorilla’s gevonden in een kleine maar elegante eetkamer, met het aan het hoofd het belangrijkste mannetje- de zilverrug: bisschop Jos Punt. Hij is aan het eten, net als de overige exemplaren van de groep. En weg is de camera weer, want voor je het weet jaag je deze zeldzame dieren weer op de vlucht.

Een van de andere leden van de groep- hulpbisschop Jan Hendriks van Haarlem-Amsterdam- vermeldt ‘De Hokjesman’ met enige trots op zijn website.  Ik begrijp dat wel. Als hoeder van de orthodoxie moet hij al snel door hebben gekregen dat de wat meer behoudende katholieken er in het programma beter vanaf komen dan twijfelaars en de afvalligen. Dat begint al met de vooruitstrevende Limburgse pastoor (hij draagt een gezellige polo en geen priesterboord) aan de kop van de uitzending. Hij helpt bij het omzagen van een boom voor Gerlachus. Het blijkt om een wedstrijd te gaan tussen verschillende dorpen: wie levert de hoogste boom voor de heilige? In de woorden van de presentator:  ‘Wie heeft de langste?’. De pastoor zegt dat hij ‘op een creatievere manier’ met het geloof omgaat. Wat dat inhoudt, wordt niet helemaal duidelijk. Het blijft hangen in gezelligheid en folklore. Schitterend gefilmd, dat wel.

Even later is Michael Schaap te gast bij een bijeenkomst van ‘Bezield Verband’, een club van progressieve katholieken die een restant is van het ooit zo machtige verzet in dit land tegen alles wat een mijter op heeft. Er zijn maar weinig gelovigen op de protestbijeenkomst afgekomen en ze zien er ook nog eens oud en grijs uit. Om in termen van Attenborough te spreken: voortplanting zit er niet meer in en het kan niet anders of deze kudde kritische katholieken sterft binnenkort uit. Misschien kan het Wereld Natuur Fonds nog wat voor ze doen.

Hoe groot is het contrast met de behoudende katholieken in het programma: ze zijn jong, ambitieus en ze planten zich voort. Orthodoxie heeft de toekomst. Dat vindt Anton de Wit, een colleg met mooi lang Christus-haar en de gave van het woord. We zien hem eerst in de mis en even later met zijn katholieke gezin tijdens een wandeling door de vrije natuur. Levensgevaarlijk natuurlijk, want in deze geseculariseerde samenleving liggen de stropers overal op de loer. Voor De Wit begint de Waarheid in de schoonheid van het geloof. Van vrijzinnigheid moet hij niks hebben. Het eet zijn eigen kinderen op, er groeit niets op. Het is vermoeid, oud en op sterven na dood. Hier spreekt een volleerd hovenier. Een echte hokjesman.

Afgelopen week sprak ik een paar katholieken die net gehoord hadden dat hun kerk aan de eredienst zou worden onttrokken: vanaf volgend jaar geen vieringen meer. Ik kan hun geloof niet raden, maar ze zouden zomaar eens vrijzinnig kunnen zijn. Rijp voor de groenbak van De Wit dus . Over een jaar mogen ze naar een kerk een paar kilometer verderop, te ver weg voor de merendeels oudere gelovigen. Let op mijn woorden: die gaan afhaken.  

Als dat zo door gaat, is Anton de Wit binnenkort nog slechts met geestgenoten onder elkaar. Een heilige rest in smetteloze kathedralen. Geen wanklank meer te horen, of het moet de echo van het eigen gelijk zijn.

             

Deze column verscheen eerder in Trouw van 1 november 2014 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube