Stilte heeft altijd het laatste woord

Het zijn goede tijden voor de letter 'o'. De afgelopen week kwamen de o-woorden je van alle kanten tegemoet. Motorblok, Coolsingel, Comey, kloosterglossy: ik doe maar een greep. Het kan dus blijkbaar: een letter uit het alfabet die de hele wereld overneemt. Een beschaafde variant op gijzelsoftware WannaCry dat vorige week de wereld in haar greep had. De '0' gijzelt zogezegd onze taal.

Zondag was ik in Rotterdam, op dat moment het drukst bezochte bedevaartsoord van ons land. Terwijl op de Coolsingel de gelovigen zich verzamelden om met eigen ogen het wonder van het kampioenschap te aanschouwen, was ik bij een bijeenkomst rond schrijfster Rosita Steenbeek in Museum Rotterdam '40-'45 NU. U raadt het al: dat ligt aan de Coolhaven (dubbel o dus).

Het was zondag 77 jaar geleden dat Rotterdam door de Duitsers werd gebombardeerd. Deze verwoestende gebeurtenis speelt een grote rol in Steenbeeks roman 'Rose, een familie in oorlogstijd'. Er werd een film over het boek vertoond en Rosita hield zelf een mooie toespraak. We luisterden naar haar, terwijl we in een soort noodkerk zaten: een groot uitgevallen partytent waarvan het doek vervaarlijk klapperde door de wind. De middag werd afgesloten met een borrel. Rond kwart over vier steeg er beschaafd gejuich op, een zwakke afspiegeling van het gebrul een paar kilometer verderop. Het gestolde bloed was eindelijk vloeibaar geworden.

Feyenoord was kampioen en Rotterdam mirakelstad.

Ik liep even het museum in en keek naar de foto's van die 14de mei 1940. Nooit geweten hoe groot de verwoesting was. Er vielen meer dan 800 doden. Het centrum van de stad veranderde in een ruïne.

'Bevrijd' stond er maandag op de voorpagina van het AD. Je zag Dirk Kuijt de kampioensschaal omhooghouden met naast hem andere Feyenoord-spelers. 'Opstanding' was een betere kop geweest'. Met Feyenoord richtte de hele stad zich op, precies op de dag die voor altijd met het bombardement verbonden is, maar nu ook met het wonder van Feyenoord. Geen stad die zo in de ellende kan zitten, om vervolgens glorieus te herrijzen. Tienduizenden gelovigen stonden maandag te wachten tot het elftal met de Heilige Graal op het bordes zou verschijnen. De ene na de andere hymne werd gezongen, die steeds meer het karakter van een geloofsbelijdenis kregen. Dit was een voorproefje van de eeuwigheid.

Die avond zag ik ergens een foto van een uitgestorven Coolsingel, een voor altijd geheiligde plaats. Ik heb deze week nog veel aan dit beeld gedacht, ook al kregen andere o-woorden weer de overhand. 'Motorblok' bijvoorbeeld, een wel erg complimenteuze naam voor de romp van een nieuw te vormen kabinet. Daar zijn wij mensen goed in: woorden verzinnen in de hoop dat de realiteit zich ernaar gaat gedragen.

Maar taal laat zich niet vangen.

Neem nou het woord 'kloosterglossy'. Twee woorden vormen samen een nieuw woord zonder dat ze er zelf om gevraagd hebben. Een tsunami van o's is het gevolg. Daarmee zeg ik niets over de inhoud van 'Klooster!'. Het blad staat vol met terecht bekende katholieken en protestanten die mooie dingen over het religieuze leven zeggen. Uiteindelijk kom je op een slimme wijze bij de kern van het bestaan uit. Een bordes voor het kloosterleven.

Afgelopen donderdag was ik bij het middaggebed in de Sint-Adelbertabdij te Egmond-Binnen, twee dagen voordat hier de presentatie van 'Klooster!' zou plaatsvinden. Achterin de abdijkerk hing een aankondiging van het evenement. Zo'n dertig mensen waren met mij samengekomen om een glimp van het eeuwige op te vangen. Daar kwamen de Benedictijnse monniken binnenlopen. Nog even en ze zouden gaan zingen. Ik telde ze een voor een, ze waren met z'n elven. Terwijl de vogels buiten de kerk tekeergingen, klonk in de abdijkerk psalm 129:

Ploegers hebben mijn rug doorploegd,

doorgetrokken hun voren.

Maar de Heer, de rechtvaardige, heeft gekapt

de strengen der bozen.

De monniken gingen weg en het werd stil. De abdijkerk was weer uitgestorven. De o's van Coolsingel, motorblok, Comey en kloosterglossy en al die andere 0-woorden waren voor even het zwijgen opgelegd.

Stilte heeft altijd het laatste woord.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 20 mei 2017. 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube