Eeuwig met mijn moeder aan het strand

Als iemand veel over de eeuwigheid en onze plaats daarin heeft gedicht is het wel Leo Vroman. Hij heeft er lang over na kunnen denken, want Vroman werd maar liefst 98 jaar. In de bundel 'Soms is alles eeuwig' uit 2009 dicht hij:

Graag zie ik na de dood mijn geest

door het gesloten venster zweven

en dalen waar ik in mijn leven

als kind gelukkig ben geweest.

Dit beeld is al genoeg voor mij. Zo vol van troost. Eeuwig met mijn moeder aan het strand van Zandvoort. Laat me daar maar neerdalen als het zover is.

Er is de laatste week wat af gefilosofeerd in deze krant over hemel en eeuwigheid. Het begon allemaal met het essay van Frits de Lange afgelopen zaterdag in 'Letter & Geest' waarin hij afscheid nam van de hemel. 'Er is maar één leven. Dit', stond er boven. Op de site 'NieuwWij' liet De Lange weten 'hoogst ongelukkig' te zijn met de intro bij het stuk. De hoogleraar en predikant sprak zelfs van framing. "Met zo'n zinnetje word je meteen in een geijkt narratief binnengezogen en weggezet", vindt De Lange. "Oh, dat is weer zo'n hoogleraar die van zijn geloof is gevallen."

Eerlijk gezegd dacht ik ook: weer iemand in een lange rij oude (geleerde) heren die weglopen van het oude christelijke thuis en het maar niet kunnen laten om de selfies van deze barre tocht met ons te delen.

Mijn lichte irritatie verdween gelijk toen ik de biografie las die bij het essay was gevoegd. "Frits de Lange (1955) is predikant en hoogleraar Ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Groningen". Dit is al bijna poëzie, maar het mooiste zinnetje moest toen nog komen: "Daarnaast speelt hij graag gitaar."

Ook het essay zelf stemde mij mild, alhoewel ik op mijn hoede bleef. Het is prachtig geschreven, ik kan niet anders zeggen. De Lange beschrijft het leven als een reis waarvan we niets liever zouden willen dan dat ie eindigt in een voor altijd thuiskomen. Maar dat laatste is volgens hem een illusie: "Haar bereiken is niet de vervulling van, maar het eind aan het verlangen." Geen hemel, geen hel, geen Nieuw Jeruzalem.

Om deze conclusie kracht bij te zetten citeert De Lange het lied 'Heimwee naar de Hemel' van de betreurde Maarten van Roozendaal.

Je ziet je vader en je moeder en je dode vrienden weer.

En alles is voor eeuwig goed (...)

't Is een kinderlijk idee maar je groeit eroverheen

Laatst overleed een tante van mij. Voor haar dood vertelde ze ons ervan overtuigd te zijn naar de hemel te gaan en daar al haar dierbaren terug te zien. "En dan heb ik ze nog wel wat te vragen." Ze was 91 toen ze dit allemaal zei, dus eroverheen groeien zat er niet meer in. Wat is er eigenlijk mis met een kinderlijk geloof in een hiernamaals?

Volgens Frits de Lange kunnen weldenkende mensen zich niets meer voorstellen bij dat hemels Jeruzalem. "De twee-werelden metafysica ligt achter ons, niet alleen in de filosofie, maar ook in de voorstellingswereld van de gewone man en vrouw." Maar mogen die gewone man en die gewone vrouw van de hoogleraar wel blijven dromen?

Ik hou me ondertussen vast aan wat dichter en schrijver Bart Chabot ooit over het eeuwig leven zei op televisie. "Het hiernamaals is als een bonus, een dertiende maand. Je rekent er niet op, maar als je hem toch krijgt is het mooi meegenomen." Wij mensen hebben werkelijk geen idee wat ons wacht na de laatste adem.

Misschien is het wel zo dat je alleen in de hemel komt als je ervan houdt, zoals een Engelse kardinaal het ooit formuleerde. Ik houd van de hemel, mij neem je hem niet af.

En als ik dus na mijn dood die pleisterplaats van God, engelen en uitverkoren mensen mag binnentreden, zie ik daar Tjeenk Willink, nog steeds informateur. Ajax is voor altijd kampioen en er verschijnt elke dag wel een Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band.

En in een hoekje zit zielsgelukkig Frits de Lange. Hij speelt gitaar.

Tot in de eeuwigheid.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 3 juni 2017. 

Geschreven op: 18-7-2017

Lees volledig bericht.
 

Ik kom wel even zitten

Ik zat met mijn gezin aan het avondeten toen de bel ging. Ik dacht: vast een collecte. En dus zei mijn vrouw: "Vast een collecte."

Het was paus Franciscus die voor de deur stond.

"Heilige Vader, wat een verrassing, wat brengt u hier", vroeg ik hem.

"Ik kom je huis zegenen", antwoordde hij alsof het de normaalste zaak van de wereld was.

"Nou, daar zeg ik geen nee tegen, Komt u binnen".

Nog voor ik kon zeggen dat hij niet op de troep moest letten, liep hij al de gang in, bijna struikelend over flessen mineraalwater die daar stonden. Hij begroette mijn vrouw en kinderen die van verbazing geen woord konden uitbrengen, kreeg van zijn secretaris een stola en een wijwaterkwast en sprak een gebed uit: "Heer, wij vragen U de bewoners van dit huis te zegenen. Zorg dat zij niet worden omgeven door kwade geesten, maar met de sereniteit van uw leven schenkende Adem."

Mijn dochter moest lachen toen ze even later wat wijwaterdruppels in haar gezicht kreeg.

'Eet u een hapje mee?", vroeg ik toen maar. We aten pannekoeken.

"Nee, dank je. We hebben al gegeten. Maar ik kom wel even zitten.", antwoordde de paus. Zijn secretaris liep naar een donkergrijze auto die verderop in de straat geparkeerd stond en ging daar zitten wachten.

Pas toen zag ik hoe moe Franciscus eruitzag. Alsof hij mijn gedachten kon lezen, zei hij toen hij op een stoel plofte: "Wat een week heb ik weer achter de rug."

"U bedoelt natuurlijk het bezoek van president Trump?", vroeg ik.

"Niet alleen hoor", zei Franciscus." Ik had ook nog de Ierse president over de vloer en moest een nieuwe voorzitter van de Italiaanse bisschoppenconferentie aanwijzen. Zo is er elke dag wel wat."

"Konden Trump en u een beetje elkaar vinden?" Ik bood hem een glas wijn aan.

Dat wees Franciscus vriendelijk af. "Kijk Stijn", zei hij. "De president en ik hebben de plicht om het goed met elkaar te vinden. En vergeet niet: we zijn het ook over een aantal dingen eens. Ik heb hem geprezen voor zijn pro-life politiek. Een hele vooruitgang met zijn voorganger. Verder heb ik hem natuurlijk gevraagd om de VS niet terug te trekken uit het klimaatakkoord van Parijs. Hij zei dat hij nog geen besluit genomen had. Zo'n ontmoeting is ook een lesje in bescheidenheid voor mij. Ik heb niet alle macht in handen, al zou ik dat af en toe wel willen."

"Was u blij met het cadeau dat hij voor u had meegenomen?"

"Ja", zei de paus, "dat hadden zijn medewerkers goed bedacht. De verzamelde werken van Martin Luther King. Ik heb hem onder meer een exemplaar van mijn klimaatencycliek Laudato Si' gegeven. Trump vroeg of die ook op dvd was verschenen, 'It's gotta be huge', zei hij nog."

"Op de foto's met Trump keek u niet erg vrolijk", zei mijn dochter tegen de paus die zomaar bij mij aan de eettafel zat.

"Nee, je hebt gelijk, maar dat kwam door die aanslag in Manchester. Ik trek het me vreselijk aan. Ben jij ook een fan van, hoe heet die zangeres ook alweer?"

"Ariana Grande", antwoorde mijn dochter. "Ja, ik ben een grote fan. Ik was bij een concert van haar in Amsterdam. Mijn kamer hangt vol met posters van haar."

Even bleef het stil. Toen vroeg de paus: "Wat je favoriete liedje van haar?" "Ik luister nu veel naar 'One Last Time'", zei mijn dochter. Ze liet het horen op haar telefoon. De paus luisterde aandachtig. "Mooi", zei hij zachtjes toen het klaar was. "Weet

je, mensen vragen mij na dit soort aanslagen altijd wat de zin ervan is. Dat weet ik niet. Echt niet."

Later liepen we met de paus mee naar zijn auto. Hij wilde al instappen, maar draaide zich nog één keer om. "Als Jezus geconfronteerd werd met dit soort onschuldig lijden stak hij geen preek af of een of ander theoretisch verhaal. Wel heeft hij laten zien dat we het leven zin kunnen geven, zelfs bij zoiets verschrikkelijks. Gewoon al door er voor de ander te zijn. Helemaal. Onvoorwaardelijk." En weg was hij.

We liepen terug naar huis en stuitten op een collectant van het Rode Kruis. Ik gaf hem een briefje van vijftig.

Je moet toch wat.

 

 

Geschreven op: 18-7-2017

Lees volledig bericht.
 

Stilte heeft altijd het laatste woord

Het zijn goede tijden voor de letter 'o'. De afgelopen week kwamen de o-woorden je van alle kanten tegemoet. Motorblok, Coolsingel, Comey, kloosterglossy: ik doe maar een greep. Het kan dus blijkbaar: een letter uit het alfabet die de hele wereld overneemt. Een beschaafde variant op gijzelsoftware WannaCry dat vorige week de wereld in haar greep had. De '0' gijzelt zogezegd onze taal.

Zondag was ik in Rotterdam, op dat moment het drukst bezochte bedevaartsoord van ons land. Terwijl op de Coolsingel de gelovigen zich verzamelden om met eigen ogen het wonder van het kampioenschap te aanschouwen, was ik bij een bijeenkomst rond schrijfster Rosita Steenbeek in Museum Rotterdam '40-'45 NU. U raadt het al: dat ligt aan de Coolhaven (dubbel o dus).

Het was zondag 77 jaar geleden dat Rotterdam door de Duitsers werd gebombardeerd. Deze verwoestende gebeurtenis speelt een grote rol in Steenbeeks roman 'Rose, een familie in oorlogstijd'. Er werd een film over het boek vertoond en Rosita hield zelf een mooie toespraak. We luisterden naar haar, terwijl we in een soort noodkerk zaten: een groot uitgevallen partytent waarvan het doek vervaarlijk klapperde door de wind. De middag werd afgesloten met een borrel. Rond kwart over vier steeg er beschaafd gejuich op, een zwakke afspiegeling van het gebrul een paar kilometer verderop. Het gestolde bloed was eindelijk vloeibaar geworden.

Feyenoord was kampioen en Rotterdam mirakelstad.

Ik liep even het museum in en keek naar de foto's van die 14de mei 1940. Nooit geweten hoe groot de verwoesting was. Er vielen meer dan 800 doden. Het centrum van de stad veranderde in een ruïne.

'Bevrijd' stond er maandag op de voorpagina van het AD. Je zag Dirk Kuijt de kampioensschaal omhooghouden met naast hem andere Feyenoord-spelers. 'Opstanding' was een betere kop geweest'. Met Feyenoord richtte de hele stad zich op, precies op de dag die voor altijd met het bombardement verbonden is, maar nu ook met het wonder van Feyenoord. Geen stad die zo in de ellende kan zitten, om vervolgens glorieus te herrijzen. Tienduizenden gelovigen stonden maandag te wachten tot het elftal met de Heilige Graal op het bordes zou verschijnen. De ene na de andere hymne werd gezongen, die steeds meer het karakter van een geloofsbelijdenis kregen. Dit was een voorproefje van de eeuwigheid.

Die avond zag ik ergens een foto van een uitgestorven Coolsingel, een voor altijd geheiligde plaats. Ik heb deze week nog veel aan dit beeld gedacht, ook al kregen andere o-woorden weer de overhand. 'Motorblok' bijvoorbeeld, een wel erg complimenteuze naam voor de romp van een nieuw te vormen kabinet. Daar zijn wij mensen goed in: woorden verzinnen in de hoop dat de realiteit zich ernaar gaat gedragen.

Maar taal laat zich niet vangen.

Neem nou het woord 'kloosterglossy'. Twee woorden vormen samen een nieuw woord zonder dat ze er zelf om gevraagd hebben. Een tsunami van o's is het gevolg. Daarmee zeg ik niets over de inhoud van 'Klooster!'. Het blad staat vol met terecht bekende katholieken en protestanten die mooie dingen over het religieuze leven zeggen. Uiteindelijk kom je op een slimme wijze bij de kern van het bestaan uit. Een bordes voor het kloosterleven.

Afgelopen donderdag was ik bij het middaggebed in de Sint-Adelbertabdij te Egmond-Binnen, twee dagen voordat hier de presentatie van 'Klooster!' zou plaatsvinden. Achterin de abdijkerk hing een aankondiging van het evenement. Zo'n dertig mensen waren met mij samengekomen om een glimp van het eeuwige op te vangen. Daar kwamen de Benedictijnse monniken binnenlopen. Nog even en ze zouden gaan zingen. Ik telde ze een voor een, ze waren met z'n elven. Terwijl de vogels buiten de kerk tekeergingen, klonk in de abdijkerk psalm 129:

Ploegers hebben mijn rug doorploegd,

doorgetrokken hun voren.

Maar de Heer, de rechtvaardige, heeft gekapt

de strengen der bozen.

De monniken gingen weg en het werd stil. De abdijkerk was weer uitgestorven. De o's van Coolsingel, motorblok, Comey en kloosterglossy en al die andere 0-woorden waren voor even het zwijgen opgelegd.

Stilte heeft altijd het laatste woord.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 20 mei 2017. 

Geschreven op: 18-7-2017

Lees volledig bericht.
 
 

Meer blogs: 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - ... 71

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube