Het pauselijke pleidooi voor vrede

De dag voordat de oorlog met Noord-Korea zou beginnen, scheidde ik het afval, handelde ik nog wat financiële zaken af en bracht ik de lege flessen naar de glasbak. Je kon de dingen maar beter op orde hebben als de pleuris uitbrak.

De spanning liep behoorlijk op. We zaten de hele dag aan de radio gekluisterd. Commentatoren trachtten uit alle macht de geest van Kim Jong-un te doorgronden. "Niet onderschatten en vooral niet belachelijk maken", klonk het bij ons in de huiskamer. Ik checkte nog eens de voorraadkast: met de door mij persoonlijk ingeslagen blikgroenten moesten we het een tijdje kunnen uithouden.

Gelukkig zou het snel Pasen worden.

Op Witte Donderdag was ik bij de zusters Augustinessen. Ademloos keek ik toe hoe het altaar werd ontkleed. Op Goede Vrijdag was ik in een klein kerkje in Brabant waar het 1950 was. Bijna drie uur lang Latijn, de tijd was eeuwig, maar het was ook donker en somber. Zoals het hoort. Op paaszaterdag was het mij niet stil genoeg om mij heen. Had dan niemand door wat er aan de hand was? In de paaswake brak het licht weer door en gingen de klokken weer luiden. Hij was Zijn belofte weer nagekomen.

Maar Pasen is voor mij ook de paus die vanaf het balkon van de Sint-Pieter de wereld toespreekt en de zegen Urbi en Orbi geeft aan de stad Rome en de rest van de wereld. Als kind keek ik al gefascineerd naar de beelden die toen nog enigszins bibberend tot ons kwamen. De paus heette toen Paulus VI. Zijn optreden werd begeleid door het schitterende stemgeluid van Hein ten Kortenaar. Rome leek heel ver weg, maar voor mij was Jezus pas echt verrezen als de paus het rond 12.00 uur op paaszondag had bevestigd.

Later kwamen de bloemen tussen mij en de boodschap van de paus in te staan. Begrijp me niet verkeerd, ik houd van bloemen. Van Nederlandse bloemen des te meer. Speciaal gekweekte lelies zonder stuifmeeldraden, waardoor er geen stuifmeel loskomt als het waait, hebben er waarschijnlijk aan bijgedragen dat onze kerkprovincie nog in aanzien staat in Rome.

En dat ene zinnetje in pauselijk Nederlands over dat bedanken voor die bloemen die ook dit jaar weer het Sint-Pietersplein... Nou ja, u weet wel. Ik ben er van gaan houden.

Nu spreekt deze paus alleen in het Italiaans. Weg is die parade van uit- en inheemse talen en zo is ook ons Nederlandse zinnetje gesneuveld. Franciscus bedankt nog wel voor de bloemen, maar doet dat dus in het Italiaans. Goed voor de bloemenexport naar Italië, maar het heeft de beleving van het paasfeest in ons land grondig veranderd. We zijn iets kwijtgeraakt. Iets collectiefs. En we hadden al zo weinig samen. Een voordeel lijkt me dat we nu meer aandacht hebben voor wat hij ons nog meer te zeggen heeft.

Over de verrijzenis van Jezus natuurlijk en over de brandhaarden in de wereld die u allemaal al jaren kent: Syrië, Irak, het Heilig Land, Soedan, Somalië, Mali, Nigeria en de Democratische Republiek Congo. Dit jaar bad de paus dat God "degenen die lijden onder het geweld en de honger in Afrika nabij mag zijn". Ook vroeg hij diezelfde God om bijstand voor het volk van Oekraïne: "Dat er een eind komt aan het bloedvergieten en weer sociale harmonie mag ontstaan". Noord-Korea noemde hij niet. Dat stelde me een beetje gerust. Misschien had Franciscus informatie dat het zo'n vaart niet zou lopen.

Hoe het ook zij. Er zijn mensen die zich hardop afvragen of die pauselijke pleidooien voor vrede wel zin hebben. "Je kunt net zo goed de toespraak van het vorig jaar uitzenden. Het helpt toch niets."

Ho, ho. Niet te snel.

Er zijn regeringsleiders die wel naar de bisschop van Rome luisteren. Zoals die van Paraguay. Daar braken eind vorige maand rellen uit toen het parlement president Horacio Cartes een tweede ambtstermijn wilde gunnen. Volgens de grondwet kan dat niet, presidenten moeten het in Paraguay bij één termijn van vijf jaar houden. Deze week maakte Cartes bekend zich niet herkiesbaar te stellen na een oproep van, jawel: de paus.

Ik hou mijn voorraadkast nog altijd goed in de gaten, maar ik zou zeggen dat de wereld deze week iets veiliger is geworden.

Toch goed dat paus Franciscus er is.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 22 april 2017. 

Geschreven op: 18-7-2017

Lees volledig bericht.
 

Belangrijkste christelijke feest werd 'lentefeest

Het was een verwarrende week. Die begon op Palmzondag, toen in twee Koptische kathedralen in Egypte meer dan veertig mensen om het leven kwamen bij twee zelfmoordaanslagen die werden opgeëist door de terreurgroep Islamitische Staat. De schok was aanvankelijk groot, maar het nieuws verdween ook al weer redelijk snel uit het systeem. Net zo snel als bamboe het spijsverteringskanaal van de reuzenpanda's passeert. Van al dat goddelijke, speciaal voor hen gekweekte voedsel, komt tachtig procent onverteerd in de ontlasting van deze obese beren terecht.

Verdere verwarring: op woensdag zette ik de televisie aan en zag ik rijen dik mensen staan die keken naar iets glinsterends dat langskwam rijden. Ik dacht: hebben ze 'The Passion' een dag vervroegd? Het bleek te gaan om een vrachtwagen met twee pandaberen erin. Heel Rhenen was ervoor uitgelopen.

Op dat moment zaten we al in die andere grote verwarring. Ik heb het over het bericht dat woensdag op de voorpagina van het AD stond. Protestantse en rooms-katholieke scholen in Den Haag zouden het christelijk karakter van hun paasvieringen aanpassen om ouders van islamitische leerlingen te behagen. Op de protestantse school O3 zou bij de 'paaswandeling' het bovenste deel van het kruis dat de kinderen dragen worden afgebroken als islamitische kinderen niet met een christelijk symbool willen rondlopen.

Geert Wilders sprak van 'zelfislamisering in optima forma' en twee VVD-Kamerleden stelden Kamervragen. Ze vroegen zich af of er sprake was van zelfcensuur door de scholen of dat er druk was uitgeoefend door leerlingen en ouders om de festiviteiten met Pasen af te zwakken. Even vroeg ik me af of de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid het dreigingsniveau nog zou opschalen. Ik keek eens rond in de stad waar ik woon. Alles zag er rustig uit. De narcissen stonden er mooi bij, al waren sommigen al uitgebloeid. Een supermarkt bij mij in de buurt liet weten dat er zowel op Paaszondag en Paasmaandag ongelimiteerd boodschappen konden worden ingeslagen.

Al snel ontkenden de betrokken schoolbesturen dat er van wat voor aanpassing dan ook sprake was. "Op de scholen wordt gewoon hetzelfde paasontbijt gegeten als altijd en wordt het paasverhaal verteld", laat een koepel van christelijke scholen uit Den Haag en omgeving weten aan Hart van Nederland.

Zo, daar ging weer een bericht door het spijsverteringsorgaan van de nieuwsconsument. Veel interessanter was de algehele verontwaardiging die uit bepaalde kringen weer eens het luchtruim koos. Want laten we wel wezen: dat paasfeest is in ons land toch al lang van karakter veranderd doordat simpelweg steeds minder mensen geloven dat Jezus door zijn lijden, sterven en verrijzenis, ons heeft verlost. Het belangrijkste christelijke feest is voor een overgroot deel van de Nederlandse bevolking geworden tot een 'lentefeest', 'feest van hoop' en 'het-is-eindelijk-weer-om-buiten-te-spelen-feest'. Alles komt samen in een nieuw heilig ritueel waarin we elkaar op Paaszondag ontmoeten: de brunch.

Eigenlijk ben ik ontzettend tolerant. Ik neem zelfs mijn eigen mening serieus. Maar is het, in het licht van deze smakelijke, maar uiteindelijk verdunde soep die het paasfeest geworden is, wel eerlijk om van bijzondere scholen te verwachten dat ze aloude paastradities door al die verschillende strotten duwen?

Uiteindelijk kwam ik pas tot rust bij een uitvoering van de Johannes-Passion. De zaal was vol, de gemiddelde leeftijd aan de hoge kant. Het kon niet anders of hier zaten mensen die in hun jeugd alleen nog complete palmpasenstokken hadden meegemaakt. Hoe bitterzoet klonk het openingskoor.

Heer, onze Heerser, wiens roem

in alle landen heerlijk is!

Toon ons door uw lijden

dat Gij, de ware Zoon van God

te allen tijde,

ook in de uiterste onaanzienlijkheid,

verheerlijkt bent.

Na afloop was er een applaus dat minutenlang duurde. 'Over veertig jaar weet niemand meer waarover dit gaat', dacht ik somber. Gewoon geen kennis meer van dit oerverhaal.

Deze voortschrijdende dementie leek me nou eerder aanleiding tot Kamervragen dan welke vermeende afzwakking van wat voor traditie dan ook.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 15 april 2017.

Geschreven op: 18-7-2017

Lees volledig bericht.
 

Een gifgasaanval en een zieke tante

Eigenlijk had ik hier willen schrijven over de nieuwe bisschop van Groningen-Leeuwarden, Ron van den Hout. Over hoe zijn benoeming tot stand kwam en over het machtsspel rond het bisdom met het kleinste aantal katholieken van ons land. Maar er kwam wat tussen, om precies te zijn twee dingen. Zaken die zo op het eerste gezicht ver van elkaar staan, maar voor mij alles met elkaar te maken hebben: een gifgasaanval en een zieke tante.

Bij die gifgasaanval op Khan Sheikhoun in Syrië vielen 72 doden, onder wie twintig kinderen. Het is een mooi gecomponeerd woord 'gif-gas-aan-val', maar een met 'n gruwelijke lading.

Zoals columniste Sheila Sitalsing woensdag in de Volkskrant schreef zijn oorlogsgruwelen van alle tijden. "Nieuw is dat oorlogsmisdaden mede dankzij firma's als Apple, Samsung, Twitter en Facebook uitstekend gedocumenteerd en onmiddellijk verspreid worden", gaat ze verder.

En zo zat ik ook op mijn telefoon te kijken naar kinderen die met een voor hun leeftijd veel te groot zuurstofmasker in leven worden gehouden. Ook ik keek naar Abdul Hamid Youssef met zijn dode tweeling in zijn armen. Ik noem hun namen hier zodat u ze nog één keer hardop voor kunt lezen. Wilt u dat even doen?

Ahmed en Aya.

Samen met hun vader vormen ze een nieuwe Pietà.

Ze kwamen bij me binnen en ze gaan niet meer weg. Toch lijkt die gif-gas-aan-val meer met mij te doen dan vergelijkbare gebeurtenissen uit het verleden. Als je dit soort gruwelijkheden tenminste met elkaar kan vergelijken. De reden daarvoor - u wacht er al op, zie ik - is mijn zieke tante. Het is een hartverscheurende wereld en zij maakt de wond nog schrijnender.

Een uur hiervandaan woont ze. Ik zie haar liggen in haar kamer waarvan de inrichting getuigt van een leven dat nauwelijks meer bestaat. De meubels staan er - om met de dichter Leo Vroman te spreken - 'ernstig en helemaal verdiept in hun dood'. Het bed is laag gezet zodat als ze eruit valt de verwondingen mee kunnen vallen. Haar lichaam wordt langzaam gesloopt. Gelukkig is er de televisie met 'BinnensteBuiten' en 'Podium Witteman'. Daar geniet ze nog intens van.

Af en toe wisselt ze de huidige wereld in voor een andere die om de hoek ligt, maar tegelijkertijd eindeloos ver weg lijkt. Wij noemen het waan, maar zij weet wel beter. En wij staan bij haar, aan de rand van de afgrond. We staan er zoals diezelfde Leo Vroman in een van zijn laatste gedichten schreef:

Dinsdag, 21 januari 2014

Onze hartsvrienden en vriendinnen

houden ons keihard in de gaten;

ze weten hoe ons leven staat en

wegloopt van buiten naar van binnen.

Zie dus maar en voel dus maar

hoe jouw wereld eindigt bij me,

al mijn geheimen

zijn openbaar.

Het lijkt wel of mijn tante de hele dag met me mee kijkt. Ze maakt de barsten in de wereld groter. En ook de mooie dingen maken meer indruk. De oorlog in Syrië, de hongersnood in Somaliland, mannen die hand in hand lopen uit protest. Ze vergroot het allemaal uit. Als een extra zintuig dat bezit van mij heeft genomen.

Ik zit op de bank en kijk nogmaals naar de foto van de vader met zijn dode tweeling. De kinderen moeten al begraven zijn. Volgens de laatste berichten ligt de vader nu in het ziekenhuis. Hij heeft ook zijn vrouw verloren en nog talloze andere familieleden. Ik zet de televisie aan en hoor de stem van een andere door mij geliefde dichter, Remco Campert, over beelden van een zonnig Vondelpark heen. Even schiet ik vol. Dan kijk ik naar buiten. Twee jongentjes voetballen op straat. Een buurmeisje fietst vrolijk langs.

Nog ruim een week en dan is het Pasen.

En morgen wordt mijn tante, de beste tante van de hele wereld, 91 jaar oud.

We gaan om haar heen staan en zullen het leven vieren.

We kunnen niet anders.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 8 april 2017. 

Geschreven op: 18-7-2017

Lees volledig bericht.
 
 

Meer blogs: 1 ... - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - ... 72

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube