'Biblebelt' is wel een heel makkelijk etiket

Er is geen ontkomen aan. Waar ik ook in Utrecht kom: ik zie haar. Vanaf billboards kijkt ze me lachend aan. Om haar linkerarm een tas, in haar mooie oude handen een paar handschoenen geklemd en op haar hoofd een hoedje. Alles veilig in het zwart. Klaar voor de zondagse kerkgang.

 

Ik heb het over mevrouw Blankenstijn-Morée uit Dordrecht. Ze staat op het affiche 'Bij ons in de Biblebelt', een tentoonstelling over reformatorische christenen, die op dit moment in Museum Catharijneconvent te zien is. Die tentoonstelling opende afgelopen zondag voor het publiek, dus uit de biblebelt zelf zullen er niet veel mensen bij geweest zijn.

 

Ik wist maar weinig van het leven van de orthodoxe christenen. Op zondag twee keer naar de kerk, de mannen in zwarte pakken, de vrouwen met hoedjes. In geen enkel huis een televisie. O ja, en ze hebben moeite met homoseksualiteit en vaccinaties. Verder kwam ik niet. Gelukkig was er nu een heuse expositie aan hen gewijd. In een katholieke omgeving nog wel. Ik moest er heen.

 

Toen ik mijn fiets had neergezet en naar de ingang van het museum liep, zag ik mevrouw Blankenstijn ook daar aan de muur hangen. "Wilt u op mijn fiets passen?", vroeg ik haar. "Komt in orde jongen", klonk het vriendelijk.

 

Voordat je het museum binnengaat, moet je eerst door een kloosterhof. Daar zat op een bankje een ouder echtpaar. Waarschijnlijk kwamen ze uit de biblebelt; uit Lunteren, Barneveld of Elspeet. Ze hadden zelf hun lunch meegenomen. Hoe hadden zij de expositie ervaren?

 

Het was druk in het museum. Ik moest eerst een zaal met allerhande katholieke voorwerpen door en toen nog een aantal trappen op. Op de muren stonden levensgroot de namen van dorpen uit de biblebelt afgebeeld en het was alsof die bijbelgordel mij langzaam vastsnoerde.

 

De expositie was breed opgezet en nam bijna een hele verdieping in beslag. Een geloofsrichting die zozeer op het woord van de Heere gericht is en voor de rest soberheid en rust hoog in het vaandel heeft, zorgt niet voor het meest opwindende tentoonstellingsmateriaal. Een paar schilderijen en vooral veel foto's. In vitrines een enkel boek, een zwart hoedje en een SGP-verkiezingsposter met fractieleider Kees van der Staaij erop. Hij lachte breeduit, maar als je goed keek zag je dat zijn mondhoeken niet breed genoeg waren om zover uit te rekken.

 

Er was gelukkig ook veel videomateriaal.

 

Dat begon al meteen in de eerste zaal, waar een compilatie te zien was van verschillende televisie-uitzendingen, die een beeld gaven van het leven van reformatorische christenen. Je zag ze thuis, bij een koorrepetitie en vanuit de verte op weg naar de kerk. Dat was mooi om te zien. De wind die brutaal tegen een zwart hoedje aanblaast, een jongen die net niet hard genoeg doorloopt. Mij deed het denken aan natuurfilms met commentaar van sir David Attenborough en voor ik het wist hoorde ik zijn stem op de achtergrond: "En opeens zetten ze zich in beweging. Eerst de ouderlingen en de diakenen. De anderen volgen op gepaste afstand. Maar allemaal hebben ze hetzelfde doel: de kerk!"

 

In een andere ruimte waren interviews te zien, thematisch gerangschikt. Ik koos voor 'familie'. Schrijver en homo John Lapré vertelde hoe hij binnen het bevindelijk-gereformeerde milieu uit de kast kwam. Een heel moeilijk verhaal. Anderen legden uit waarom ze juist moeite hebben met homoseksualiteit. En dan was er die moeder. Ze vertelde dat als haar zoon met een vriend zou thuiskomen, die welkom zou zijn. "Wij houden onze kinderen dichtbij ons. Ieder is verantwoordelijk voor zijn eigen keuzes." En toen ging die gordel om mijn lijf plotseling wat losser zitten.

 

Het is wel makkelijk hoor, zo'n etiket als 'biblebelt'. Je plakt het op tienduizenden mensen en meteen is ons land een stuk overzichtelijker. Maar binnen die wereld bestaat misschien wel veel meer variatie dan die mooie foto van mevrouw Blankenstijn op het affiche suggereert.

 

Toen ik na mijn bezoek aan de expositie mijn fiets pakte om weg te rijden, bedankte ik haar voor het oppassen. Ze vroeg me nog of het me allemaal was meegevallen.

 

Zeker wel, mevrouw Blankenstijn-Morée.

 

 

 

Deze column verscheen eerder in dagblad Trouw van zaterdag 13 juli 2019

Geschreven op: 15-7-2019

Lees volledig bericht.
 

Omdat het december is (2)

Ik loop door Antwerpen als er een zachtheid over mij neerdaalt die weldadig aanvoelt. Ik sla een zijstraat in en kijk in de etalage van een kledingzaak. Anonieme poppen in feest­kleding. Omdat het december is. Net op dat moment klikt iemand in mijn hoofd een speellijst aan. Ik word mijn eigen Spotify en hoor levensgroot ­‘Maria die zoude naar Bethlehem gaan, kerstavond voor de ­noene.’

Ik moet in de Kammenstraat 51 zijn, vlakbij de Groenplaats, in de schaduw van de kathedraal. Met aandacht loop ik de nummers van de Kammenstraat af. Tweehonderd ­meter verder zie ik een kerk staan. Daar moet het zijn. Maar nee, dat is te ver. Was er maar een ster waar ik achteraan kon lopen.Dus loop ik terug, een poort door en dan ben ik er. Een oud-klooster met veel licht. In dit complex zetelt de Sant’Egidio-gemeenschap. Ik schreef op deze plek al eens over hen. Over stichter Andrea Riccardi, die in 1968 als jonge student besloot om – geïnspireerd door het evangelie – de kwetsbaarsten van Rome te gaan helpen: de armen, daklozen, ouderen en vluchtelingen.

Vijftig jaar later zoekt Sant’Egidio in tientallen landen mensen op in de verloren gebieden van de steden. Ook in Amsterdam en al veel langer hier in Antwerpen. Vanavond wordt hier een boek van Andrea Riccardi gepresenteerd en ik ga ook wat zeggen.

Maar eerst leidt Hilde Kieboom, de voorzitster van Sant’Egidio in de lage landen, mij rond in dit centrum en opent daarbij allerlei deuren, waarachter zich steeds weer een andere wereld bevindt. Zoals een mensa waar de kwetsbaren van ­Antwerpen eten of een ruimte met douches en wasmachines. Een ­zwerver komt halfnaakt uit de douche. Dan is er nog ‘Simeon en Hanna’, wel het fijnste en kleinste rusthuis voor ouderen van België genoemd. Aan tafel zitten zes bewoners aan de soep. Ik geef ze allemaal een hand. Eén oudere ligt boven in bed. Hij heet Michel. “Mogen we hem even begroeten?”, vraagt Hilde. “Natuurlijk hoor”, zegt een begeleidster.

Op de kamer van Michel is het licht aan. Als een kind, gewikkeld in doeken, ligt hij in bed. Hij is wakker. Ik geef hem een hand en zeg wie ik ben. Er gaat veel in het hoofd van Michel om, dat kan ik wel zien. Hilde praat met hem. Maar veel zegt hij niet terug. Wel houdt hij mijn hand vast. Hij klemt hem bijna af. Op een lieve manier. Zijn handen voelen aan als die van een baby.

Later die avond mag ik in een ­grote zaal iets zeggen over ‘Alles kan veranderen’, het interviewboek waarin Andrea Riccardi reflecteert over heden, verleden en toekomst van Sant’Egidio. Een mooi boek, een soort theologie van de marginalen. ‘Ik geloof dat het een functie is van de christenen, ook van de Gemeenschap van Sant’Egidio, om een milieu of een hele wereld te verontrusten en te laten dromen, door iedereen ervan te doordringen dat verandering zeker mogelijk is’, zegt Riccardi ergens in het boek.

Maar wat doe je met mensen die niet met jou mee willen dromen, die geen Michel kennen? De verweesden van onze samenleving die niet in verandering geloven, behalve door de kracht van gele hesjes. Ook zij komen uit de periferie, uit verloren gebieden. Wat doe je dan als Sant’Egidio, als kerk om ze te winnen voor jouw visioen? Zoek je hen ook op? Houd je ook hun hand vast?

Deze tijd van ‘universele duizeligheid’ (Riccardi) schreeuwt om een droom, een groots idee, maar veel mensen luisteren niet meer naar de overbekende dromers uit het verleden. Voor hen hoort de kerk bij de gevestigde orde, zelfs bij de elite. Begrijp me goed: er is niks mis met een elite. Alle grote revoluties begonnen ooit in een uitverkoren, kleine kring. Met twaalf apostelen, vier Beatles en één zwarte vrouw die haar plaats in een bus weigert af te staan aan een blanke. Maar juist de kerk mag nooit een elite blijven.

Rond tien uur loop ik de poort weer uit en vraag me af hoe het nu met Michel is. Dan zie ik een groep herders de hoek om komen, hun schapen om zich heen. Ze komen mijn kant op. “We zoeken Michel”, roepen ze me toe. Als ze in het licht komen zie ik dat ze gele hesjes dragen.

 

Deze column verscheen eerder in dagblad Trouw op 15 december 2018. 

Geschreven op: 20-12-2018

Lees volledig bericht.
 

Belangrijkste christelijke feest werd 'lentefeest'

Het was een verwarrende week. Die begon op Palmzondag, toen in twee Koptische kathedralen in Egypte meer dan veertig mensen om het leven kwamen bij twee zelfmoordaanslagen die werden opgeëist door de terreurgroep Islamitische Staat. De schok was aanvankelijk groot, maar het nieuws verdween ook al weer redelijk snel uit het systeem. Net zo snel als bamboe het spijsverteringskanaal van de reuzenpanda's passeert. Van al dat goddelijke, speciaal voor hen gekweekte voedsel, komt tachtig procent onverteerd in de ontlasting van deze obese beren terecht.

Verdere verwarring: op woensdag zette ik de televisie aan en zag ik rijen dik mensen staan die keken naar iets glinsterends dat langskwam rijden. Ik dacht: hebben ze 'The Passion' een dag vervroegd? Het bleek te gaan om een vrachtwagen met twee pandaberen erin. Heel Rhenen was ervoor uitgelopen.

Op dat moment zaten we al in die andere grote verwarring. Ik heb het over het bericht dat woensdag op de voorpagina van het AD stond. Protestantse en rooms-katholieke scholen in Den Haag zouden het christelijk karakter van hun paasvieringen aanpassen om ouders van islamitische leerlingen te behagen. Op de protestantse school O3 zou bij de 'paaswandeling' het bovenste deel van het kruis dat de kinderen dragen worden afgebroken als islamitische kinderen niet met een christelijk symbool willen rondlopen.

Geert Wilders sprak van 'zelfislamisering in optima forma' en twee VVD-Kamerleden stelden Kamervragen. Ze vroegen zich af of er sprake was van zelfcensuur door de scholen of dat er druk was uitgeoefend door leerlingen en ouders om de festiviteiten met Pasen af te zwakken. Even vroeg ik me af of de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid het dreigingsniveau nog zou opschalen. Ik keek eens rond in de stad waar ik woon. Alles zag er rustig uit. De narcissen stonden er mooi bij, al waren sommigen al uitgebloeid. Een supermarkt bij mij in de buurt liet weten dat er zowel op Paaszondag en Paasmaandag ongelimiteerd boodschappen konden worden ingeslagen.

Al snel ontkenden de betrokken schoolbesturen dat er van wat voor aanpassing dan ook sprake was. "Op de scholen wordt gewoon hetzelfde paasontbijt gegeten als altijd en wordt het paasverhaal verteld", laat een koepel van christelijke scholen uit Den Haag en omgeving weten aan Hart van Nederland.

Zo, daar ging weer een bericht door het spijsverteringsorgaan van de nieuwsconsument. Veel interessanter was de algehele verontwaardiging die uit bepaalde kringen weer eens het luchtruim koos. Want laten we wel wezen: dat paasfeest is in ons land toch al lang van karakter veranderd doordat simpelweg steeds minder mensen geloven dat Jezus door zijn lijden, sterven en verrijzenis, ons heeft verlost. Het belangrijkste christelijke feest is voor een overgroot deel van de Nederlandse bevolking geworden tot een 'lentefeest', 'feest van hoop' en 'het-is-eindelijk-weer-om-buiten-te-spelen-feest'. Alles komt samen in een nieuw heilig ritueel waarin we elkaar op Paaszondag ontmoeten: de brunch.

Eigenlijk ben ik ontzettend tolerant. Ik neem zelfs mijn eigen mening serieus. Maar is het, in het licht van deze smakelijke, maar uiteindelijk verdunde soep die het paasfeest geworden is, wel eerlijk om van bijzondere scholen te verwachten dat ze aloude paastradities door al die verschillende strotten duwen?

Uiteindelijk kwam ik pas tot rust bij een uitvoering van de Johannes-Passion. De zaal was vol, de gemiddelde leeftijd aan de hoge kant. Het kon niet anders of hier zaten mensen die in hun jeugd alleen nog complete palmpasenstokken hadden meegemaakt. Hoe bitterzoet klonk het openingskoor.

Heer, onze Heerser, wiens roem

in alle landen heerlijk is!

Toon ons door uw lijden

dat Gij, de ware Zoon van God

te allen tijde,

ook in de uiterste onaanzienlijkheid,

verheerlijkt bent.

Na afloop was er een applaus dat minutenlang duurde. 'Over veertig jaar weet niemand meer waarover dit gaat', dacht ik somber. Gewoon geen kennis meer van dit oerverhaal.

Deze voortschrijdende dementie leek me nou eerder aanleiding tot Kamervragen dan welke vermeende afzwakking van wat voor traditie dan ook.

Geschreven op: 30-1-2018

Lees volledig bericht.
 
 

Meer blogs: 1 - 2 - 3 - ... 73

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube